Çankaya / Ankara0507 269 27 29[email protected]
Av. Kaan KarayakaAvukatlık ve Hukuki Danışmanlık
Ana sayfa / Makaleler / Kira Hukuku
Kira Hukuku

Kira Tespit Davası: Şartları, Açma Süresi ve Emsal Kira Hesabı

Av. Kaan Karayaka |
Kira Tespit Davası: Şartları, Açma Süresi ve Emsal Kira Hesabı

Son yıllarda yaşanan fiyat artışları kira bedellerine de doğrudan yansıdı. Yeni kiraya çıkanlar yüksek kira bedelleriyle karşılaşırken, uzun süredir aynı evde oturan kiracıların bir kısmı piyasanın çok altında kira ödemeye devam ediyor. Bu durumda kiraya veren, kira bedelini piyasa koşullarına nasıl yaklaştırabileceğini araştırmaya başlıyor ve kira tespit davası gündeme geliyor. Bu yazımızda kira tespit davasını tüm yönleriyle ele alıyoruz.

Kira Tespit Davası Nedir?

Kira tespit davası, yeni kira döneminde ödenecek kira bedelinin mahkeme tarafından belirlenmesi için açılan davadır. Bu dava, kira bedelinin kiralananın durumuna ve piyasa koşullarına uygun hale getirilmesini amaçlar. Özellikle uzun süreli kira ilişkilerinde ve kira bedelinin enflasyon karşısında eridiği durumlarda sıkça başvurulan bir yoldur.

Kira tespit davasında en önemli husus kira ilişkisinin süresidir. Kira ilişkisinin beş yılı doldurup doldurmamasına göre mahkeme farklı bir hesaplama yöntemi uygular.

Kira Tespit Davası Şartları

Kira tespit davasının açılabilmesi için şu şartların bulunması gerekir:

  • Taraflar arasında geçerli bir kira sözleşmesinin bulunması,
  • Davacının kira tespit davası açmakta hukuki yararının olması,
  • TBK 344/2 kapsamında sözleşmede kira artışına ilişkin bir hüküm bulunmaması ya da TBK 344/3 kapsamında kira ilişkisinde beş yıllık sürenin dolmuş olması.

Kira sözleşmesinin yazılı yapılması zorunlu değildir. Ancak sözleşmede aşırı yararlanma, genel ahlaka aykırılık veya irade sakatlığı gibi bir sorun varsa sözleşmenin geçerliliği tartışma konusu olur.

Hukuki yarar ise genellikle kira bedelinin emsallerin belirgin şekilde altında kalması veya taraflar arasında yeni dönem kira bedeli konusunda anlaşma sağlanamaması halinde ortaya çıkar.

Kira Tespit Davası Ne Zaman Açılır?

Kanun kira tespit davası için bir hak düşürücü süre öngörmemiştir. Kira sözleşmesi devam ettiği sürece her zaman dava açılabilir. Ancak davanın açıldığı tarih, mahkemenin belirleyeceği kiranın hangi dönemden itibaren uygulanacağını belirler.

TBK 345. maddeye göre:

  • Dava, yeni kira döneminin başlangıcından en az 30 gün önce açılırsa,
  • Ya da kiraya veren yeni dönemin başlangıcından en az 30 gün önce kiracıya yazılı olarak kira bedelinin artırılacağını bildirmiş ve davayı yeni kira dönemi sona ermeden açmışsa,

mahkemenin belirlediği kira bedeli yeni kira döneminin başından itibaren uygulanır. Bu şartlar yoksa belirlenen kira, davanın açılmasından sonraki kira döneminden itibaren geçerli olur.

Sözleşmede yeni dönemde yapılacak artış açıkça kararlaştırılmış, buna rağmen kiracı eski bedeli ödemeye devam ediyorsa kira tespit davası açılmasına gerek yoktur. Bu durumda eksik ödenen kira farkları için icra takibi yapılabilir ve şartları varsa kiracının tahliyesi istenebilir. Tahliye sebepleri hakkında 10 yıllık kiracının tahliyesi ve ihtiyaç nedeniyle tahliye yazılarımıza göz atabilirsiniz.

Beş Yıl Dolmadan Kira Tespit Davası Açılabilir mi?

Evet. Kira sözleşmesinde kira bedelinin nasıl artırılacağı kararlaştırılmamışsa ve taraflar artış konusunda anlaşamıyorsa beş yıl dolmadan da kira tespit davası açılabilir.

TBK 344/2 hükmü şöyledir: "Taraflarca bu konuda bir anlaşma yapılmamışsa, kira bedeli, bir önceki kira yılının tüketici fiyat endeksindeki oniki aylık ortalamalara göre değişim oranını geçmemek koşuluyla hakim tarafından, kiralananın durumu göz önüne alınarak hakkaniyete göre belirlenir."

Buna göre beş yıllık süre dolmadan açılan davalarda hakim, artışı en fazla bir önceki kira yılının 12 aylık TÜFE ortalaması kadar yapabilir. Hakim kiralananın durumuna göre bu oranın altında bir artışa da karar verebilir. Sözleşmede bir artış oranı kararlaştırılmış olsa bile konut ve çatılı işyeri kiralarında bu oran TÜFE'nin 12 aylık ortalamasını aşamaz.

Beş Yıllık Süre Dolduktan Sonra Kira Tespit Davası

Beş yıl dolduktan sonra kira bedelinin emsallere göre yeniden belirlenmesi istenebilir. Sözleşmede artış oranı kararlaştırılmış olması bu hakkı ortadan kaldırmaz.

TBK 344/3 hükmü şöyledir: "Taraflarca bu konuda bir anlaşma yapılıp yapılmadığına bakılmaksızın, beş yıldan uzun süreli veya beş yıldan sonra yenilenen kira sözleşmelerinde ve bundan sonraki her beş yılın sonunda, yeni kira yılında uygulanacak kira bedeli, hakim tarafından tüketici fiyat endeksindeki oniki aylık ortalamalara göre değişim oranı, kiralananın durumu ve emsal kira bedelleri göz önünde tutularak hakkaniyete uygun biçimde belirlenir."

Bu durumda hakim TÜFE oranıyla bağlı değildir. Emsal kira bedellerini de dikkate alarak yeni kira bedelini belirler. Uygulamada mahkemeler, kiracının uzun süredir taşınmazda oturduğunu da gözeterek emsal bedel üzerinden bir miktar hakkaniyet indirimi yapmaktadır. Bu şekilde belirlenen kira bedeli, izleyen yıllarda yeniden TÜFE oranında artırılır.

Emsal Kira Bedeli Nasıl Belirlenir?

Beş yılın dolmasıyla açılan kira tespit davalarında mahkeme, genellikle keşif yaparak ve bilirkişiden rapor alarak emsal kira bedellerini araştırır. Bu araştırmada şu hususlar dikkate alınır:

  • Taşınmazın metrekaresi ve oda sayısı,
  • Binanın yaşı ve taşınmazın bulunduğu kat,
  • Taşınmazın konumu, toplu ulaşıma, hastaneye, okula ve markete yakınlığı,
  • Aynı bölgedeki benzer taşınmazların gerçek kira bedelleri.

Taraflar da dava sırasında kendi emsal kira sözleşmelerini mahkemeye sunabilir.

Kira Tespit Davası İçin İhtarname Şart mı?

Hayır. Kira tespit davası açmak için ihtarname gönderilmesi zorunlu değildir. Diğer şartlar varsa ihtarname göndermeden de dava açılabilir. Ancak yeni kira döneminin başlangıcından en az 30 gün önce kiracıya yazılı bildirim yapılırsa dava yeni kira dönemi içinde açılsa bile mahkemenin belirleyeceği kira bedeli yeni dönemin başından itibaren uygulanır. Bu nedenle ihtarname, kiraya veren açısından önemli bir avantaj sağlar.

Kira Tespit Davası Ne Kadar Sürer?

Kira uyuşmazlıklarının artması mahkemelerin iş yükünü önemli ölçüde artırmıştır. Bu nedenle kesin bir süre vermek mümkün değildir. Ankara'daki sulh hukuk mahkemelerinde bu davaların genellikle altı ay ile bir yıl arasında sonuçlandığı görülmektedir. Keşif ve bilirkişi aşamasında yaşanacak eksiklikler davayı uzatabilir.

Kira Uyarlama Davası ile Kira Tespit Davası Arasındaki Fark

Kira uyarlama davası, sözleşme yapılırken öngörülemeyen olağanüstü bir durum nedeniyle edimler arasındaki dengenin aşırı ölçüde bozulması halinde açılır. Uyarlama davasında beş yıllık sürenin dolması beklenmez ve dava yalnızca konut ve çatılı işyeri kiralarıyla sınırlı değildir.

Kira tespit davası ise olağanüstü bir durum aranmaksızın, kanunda belirtilen şartlar gerçekleştiğinde açılır. Yargıtay, yüksek enflasyonun ülkemiz açısından öngörülemez olağanüstü bir durum olmadığını kabul ettiğinden, yalnızca enflasyona dayanılarak açılan uyarlama davaları genellikle reddedilmektedir.

Kira Tespit Davasında Arabuluculuk Zorunlu mu?

Evet. 1 Eylül 2023 tarihinden itibaren kira tespit davası açılmadan önce arabulucuya başvurulması zorunludur. Arabuluculuğa başvurulmadan açılan dava usulden reddedilir. Arabuluculuk görüşmelerinde anlaşma sağlanırsa, imzalanan anlaşma belgesi mahkeme kararı gibi uygulanabilir. Anlaşma sağlanamazsa dava açılabilir.

Görevli ve Yetkili Mahkeme

Kira tespit davasında görevli mahkeme sulh hukuk mahkemesidir. Yetkili mahkeme, davalının yerleşim yeri mahkemesi ile sözleşmenin ifa yeri sayılan taşınmazın bulunduğu yer mahkemesidir.

Sonuç

Kira tespit davası, piyasanın altında kalan kira bedellerinin güncellenmesi için kiraya verene, hakkaniyete aykırı yüksek kira ödeyen kiracıya ise bedelin düşürülmesi için başvurabileceği bir yoldur. Davanın sonucunu en çok etkileyen husus, kira ilişkisinin beş yılı doldurup doldurmadığıdır. Beş yıl dolmadan yapılacak artış TÜFE ile sınırlıyken, beş yıl dolduktan sonra emsal kira bedelleri dikkate alınır.

Davanın açılacağı tarih de en az kira bedeli kadar önemlidir. Yeni kira döneminden en az 30 gün önce yapılacak yazılı bildirim, belirlenecek kiranın bir yıl daha erken uygulanmasını sağlar. Kira sözleşmenize özgü sürelerin ve emsal kira bedelinin değerlendirilmesi için Ankara avukat Kaan Karayaka ile iletişime geçebilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Kira tespit davası kaç yılda bir açılır?

Beş yıllık süreye bağlı kira tespit davası, her beş yılın sonunda açılabilir. Sözleşmede artış hükmü bulunmayan durumlarda ise beş yıl beklenmeden de dava açılabilir.

Kira tespit davasını kiracı açabilir mi?

Evet. Kira bedelinin hakkaniyete aykırı olduğunu düşünen kiracı da kira tespit davası açabilir.

Kira tespit davası açılırsa kiracı çıkarılabilir mi?

Hayır. Kira tespit davası tahliye davası değildir. Yalnızca yeni kira bedelini belirler.

Kira tespit davası sürerken kiracı ne kadar kira öder?

Kiracı dava sürerken mevcut kira bedelini ödemeye devam eder. Mahkemenin belirlediği yeni kira ile eski kira arasındaki fark, karar kesinleştikten sonra talep edilebilir.

Kira tespit davası ne kadar sürer?

Ankara'daki sulh hukuk mahkemelerinde kira tespit davaları genellikle altı ay ile bir yıl arasında sonuçlanmaktadır.

Kira tespit davasının masraflarını kim öder?

Yargılama giderleri kural olarak davayı kaybeden tarafa yüklenir. Dava kısmen kabul edilirse giderler tarafların haklılık oranına göre paylaştırılır.

Kira tespit davası açmadan önce ihtarname göndermek gerekir mi?

Zorunlu değildir. Ancak yeni kira döneminden en az 30 gün önce gönderilecek yazılı bildirim, yeni kiranın bir yıl daha erken uygulanmasını sağlar.

Hukuki destek için

Görüşme için telefonla veya e-postayla ulaşabilirsiniz.

WhatsApp ile yazın
WhatsApp Ara