
Son dönemde taşınmaz sahiplerinin kendi konut ihtiyaçları doğduğunda kiracıyı tahliye etmekte zorlandığı görülmektedir. Yeni bir ev bulmanın zorluğu ve yüksek kira bedelleri nedeniyle kiracılar evi boşaltmak istememekte, bu durumda ev sahipleri mağdur olmaktadır.
Kiraya veren, kiracıyı her durumda değil ancak kanunda sayılan sebeplerle tahliye edebilir. Bu sebeplerden biri de ihtiyaç nedeniyle tahliyedir. Bu yazımızda kiraya verenin konut veya işyeri ihtiyacı nedeniyle açacağı tahliye davasını ve taşınmazı sonradan satın alan yeni malikin ihtiyaç nedeniyle tahliye davasını ayrıntılı olarak ele alıyoruz.
Kiraya Verenin Konut ve İşyeri İhtiyacı Nedeniyle Tahliye
TBK 350. maddeye göre kiraya veren, kiralananı kendisi, eşi, altsoyu, üstsoyu veya kanun gereği bakmakla yükümlü olduğu diğer kişiler için konut ya da işyeri olarak kullanma zorunluluğu varsa, kiracının hiçbir kusuru olmasa bile kira sözleşmesini dava yoluyla sona erdirebilir.
Kanun ihtiyacın kimler için ileri sürülebileceğini saymış, ancak ihtiyacın ne olduğunu tanımlamamıştır. İhtiyaç her olayın özelliğine göre değişebilir. Ancak her durumda ihtiyacın gerçek, samimi ve sürekli olması gerekir.
İhtiyaç Nedeniyle Tahliye Davası Kimler İçin Açılabilir?
Kanunda kiraya verenin kendisi, eşi, altsoyu ve üstsoyu açıkça sayılmıştır. Altsoy ve üstsoy ifadesi kullanıldığı için kiraya veren; çocuğu ve torunu ile annesi, babası, büyükannesi ve büyükbabası için de ihtiyaç nedeniyle tahliye davası açabilir.
Kanun ayrıca kiraya verenin kanun gereği bakmakla yükümlü olduğu diğer kişilerden söz etmektedir. TMK 364. maddeye göre herkes, yardım etmediği takdirde yoksulluğa düşecek olan üstsoyu, altsoyu ve kardeşlerine nafaka vermekle yükümlüdür. Buna göre kiraya veren, şartları varsa kardeşi için de ihtiyaç nedeniyle tahliye davası açabilir.
Yargıtay 6. Hukuk Dairesi'nin 24.11.2014 tarihli, 2014/12439 Esas ve 2014/12928 Karar sayılı kararında da Türk Medeni Kanunu gereğince bakmakla yükümlü olunan kardeşin ihtiyacı için dava açılabileceği kabul edilmiştir. Kanunda sayılan bu kişiler dışında, örneğin yeğen veya kayınbirader için ihtiyaç nedeniyle tahliye istenemez.
İhtiyaç Nedeniyle Tahliye Şartları: İhtiyaç Nedir?
İhtiyacın varlığı her olayda ayrıca değerlendirilir. Ancak ihtiyacın gerçek ve samimi olması, geçici değil sürekli olması gerekir. Henüz doğmamış veya gerçekleşmesi uzun bir zamana bağlı olan ihtiyaç tahliye sebebi yapılamaz.
Uygulamada ihtiyacın varlığını kabul ettiren bazı tipik durumlar şunlardır:
- Kiraya verenin kendisinin de kirada oturması,
- Kiraya verenin tayin olduğu şehirde tek konutunun bulunması,
- Evlenecek çocuğun konut ihtiyacı,
- Sağlık sorunları nedeniyle başka bir konuta taşınma zorunluluğu,
- İşe veya okula yakınlık gibi makul gerekçeler,
- Kiraya verenin mesleğini icra edeceği bir işyerine ihtiyacı.
İhtiyacın samimi olup olmadığı dava sırasında tanık beyanları ve diğer delillerle araştırılır.
İhtiyaç Nedeniyle Tahliye Dava Açma Süresi
Kanun belirli süreli ve belirsiz süreli kira sözleşmeleri için farklı dava açma süreleri öngörmüştür.
Belirli Süreli Kira Sözleşmelerinde
Belirli süreli kira sözleşmelerinde kiranın başlangıcı ve süresi bellidir. Kiracı sözleşme bitiminden en az on beş gün önce bildirimde bulunmazsa sözleşme bir yıl uzar. Bu sözleşmelerde ihtiyaç nedeniyle tahliye davası, sözleşme süresinin bitiminden itibaren bir ay içinde açılmalıdır.
Belirsiz Süreli Kira Sözleşmelerinde
Belirsiz süreli kira sözleşmesi, sona ereceği tarih belirtilmeden yapılan sözleşmedir. Bu sözleşmelerde dava, genel hükümlere göre fesih dönemi ve fesih bildirim sürelerine uyularak belirlenecek tarihten itibaren bir ay içinde açılır. Sözleşmede aksi kararlaştırılmamışsa konut ve çatılı işyeri kiralarında altı aylık kira dönemi sonu için üç ay önceden bildirim yapılması gerekir.
Örneğin başlangıç tarihi 01.01.2022 olan belirsiz süreli bir kira sözleşmesinde altı aylık dönemler 01.07.2022, 01.01.2023, 01.07.2023, 01.01.2024 ve 01.07.2024 tarihlerinde sona erer. 01.03.2024 tarihinde ihtiyacı ortaya çıkan kiraya veren, bu ihtiyacını en geç 01.04.2024 tarihine kadar kiracıya bildirmelidir. Bildirim süresinde yapılırsa kiraya veren, beşinci altı aylık dönemin sona erdiği 01.07.2024 tarihinden itibaren bir ay içinde, yani 01.08.2024 tarihine kadar dava açabilir.
İhtarname Gönderilirse Dava Açma Süresi Uzar mı?
Belirli süreli sözleşmelerde kiraya veren, sözleşme bitiminden itibaren bir ay içinde dava açacaksa önceden ihtarname göndermek zorunda değildir. Ancak sözleşme süresi bitmeden önce kiracıya, süre sonunda ihtiyaç nedeniyle tahliye isteyeceğini bildiren bir ihtarname göndermişse, dava uzayan bir yıllık kira dönemi içinde de açılabilir.
Burada dikkat edilmesi gereken önemli bir nokta vardır. Yargıtay, ihtarnameden sonra uzayan dönemde kiracının ödediği kira bedellerinin kiraya veren tarafından herhangi bir çekince konulmadan kabul edilmesi halinde, ihtiyacın sürekliliğinin ve sözleşmeyi sona erdirme iradesinin ortadan kalktığını kabul edebilmektedir. Bu nedenle uzayan dönemde tahsil edilen kira bedelleri, tahliye hakkının saklı tutulduğu belirtilerek kabul edilmelidir.
Belirsiz süreli sözleşmelerde ise fesih dönemine ve bildirim süresine uyulmadan yapılan bildirim, bir sonraki fesih dönemi için yapılmış sayılır.
Yeni Malik İhtiyaç Nedeniyle Tahliye Davası Açabilir mi?
Kiralanan taşınmaz satılırsa yeni malik mevcut kira sözleşmesinin tarafı olur. Kanun, sözleşmenin zayıf tarafı olan kiracıyı korurken, iradesi dışında bir kira ilişkisinin tarafı olan yeni malik için de özel bir düzenleme yapmıştır.
TBK 351. maddeye göre: "Kiralananı sonradan edinen kişi, onu kendisi, eşi, altsoyu, üstsoyu veya kanun gereği bakmakla yükümlü olduğu diğer kişiler için konut veya işyeri gereksinimi sebebiyle kullanma zorunluluğu varsa, edinme tarihinden başlayarak bir ay içinde durumu kiracıya yazılı olarak bildirmek koşuluyla, kira sözleşmesini altı ay sonra açacağı bir davayla sona erdirebilir. Kiralananı sonradan edinen kişi, dilerse gereksinim sebebiyle sözleşmeyi sona erdirme hakkını, sözleşme süresinin bitiminden başlayarak bir ay içinde açacağı dava yoluyla da kullanabilir."
Yeni Malikin Yazılı Bildirim Şartı
Yeni malik, taşınmazı edindiği tarihten itibaren bir ay içinde kiracıya yazılı bildirimde bulunmalıdır. Bu bildirimde taşınmazın yeni maliki olduğunu, kendisinin veya kanunda sayılan yakınlarının konut ya da işyeri ihtiyacı bulunduğunu ve taşınmaz boşaltılmazsa tahliye davası açacağını belirtmelidir.
Yeni Malikin Dava Açma Süresi
Bildirim süresinde yapılmışsa yeni malik, edinme tarihinden itibaren altı ay geçtikten sonra dava açabilir. Kanun bu süreyi en kısa süre olarak belirlemiştir. Davanın altı ayın hemen sonunda açılması zorunlu değildir. Ancak ihtiyacın sürekliliğinin ispatı bakımından vakit kaybetmeden dava açılmasında fayda vardır.
Edinme tarihi kural olarak tapu kütüğüne tescil tarihidir. Ancak mahkeme kararı veya cebri icra yoluyla edinmelerde mülkiyet tescilden önce kazanılabilir. Bu durumlarda mahkeme kararının kesinleştiği veya ihalenin kesinleştiği tarih edinme tarihi olarak dikkate alınır.
Yeni malik bir aylık süre içinde bildirimde bulunmazsa bu özel haktan yararlanamaz. Ancak şartları varsa, kira sözleşmesinin süresinin bitiminden itibaren bir ay içinde genel hükümlere göre ihtiyaç nedeniyle tahliye davası açabilir.
Kira Sözleşmesi Tapuya Şerh Edilmişse
Uygulamada sık rastlanmasa da kira sözleşmesi tapu kütüğüne şerh verilebilir. Şerh verilmiş bir kira sözleşmesinde yeni malik, şerh süresi boyunca kira sözleşmesine ve kiracının kullanma hakkına katlanmak zorundadır.
Örneğin 01.01.2022 tarihli bir kira sözleşmesinin iki yıl süreyle tapuya şerh edildiğini ve taşınmazın 01.01.2023 tarihinde satıldığını düşünelim. Bu durumda yeni malik bir ay içinde yazılı bildirimde bulunsa bile, dava açma süresi ancak şerhli kira süresinin bitiminden itibaren işlemeye başlar.
Tahliyeden Sonra Taşınmaz Başkasına Kiralanabilir mi?
Kanun, ihtiyaç sebebinin kötüye kullanılmasını önlemek için önemli bir yasak getirmiştir. TBK 355. maddeye göre ihtiyaç nedeniyle tahliye edilen taşınmaz, haklı bir sebep olmadıkça üç yıl geçmeden eski kiracıdan başkasına kiralanamaz. Bu yasağa aykırı davranan kiraya veren, eski kiracıya son kira yılında ödenen kira bedelinden az olmamak üzere tazminat ödemek zorunda kalır.
İhtiyaç Nedeniyle Tahliye Davasında Arabuluculuk
1 Eylül 2023 tarihinden itibaren ihtiyaç nedeniyle tahliye davası açılmadan önce arabulucuya başvurulması zorunludur. Bu şart yerine getirilmeden açılan dava, dava şartı yokluğundan reddedilir. Arabuluculuk süreci de dava açma süreleri hesaplanırken göz önünde bulundurulmalıdır.
Sonuç
İhtiyaç nedeniyle tahliye davası, kiraya verene veya taşınmazı sonradan satın alan yeni malike, kiracının kusuru olmasa bile taşınmazı geri alma imkanı tanır. Ancak bu imkan; ihtiyacın gerçek, samimi ve sürekli olmasına, ihtiyacın kanunda sayılan kişiler için ileri sürülmesine ve dava açma sürelerine sıkı sıkıya uyulmasına bağlıdır. Sürelerin kaçırılması, ev sahibinin bir yıl daha beklemesine yol açabilir.
Ayrıca tahliyeden sonra taşınmazın üç yıl boyunca başkasına kiralanmaması gerektiği de unutulmamalıdır. Sürecin baştan doğru planlanması ve ihtiyacın ispatına yönelik delillerin hazırlanması için Ankara avukat Kaan Karayaka ile iletişime geçebilirsiniz.


